Kinderen & zelfvertrouwen

wat heeft een kind nodig om zich krachtiger te voelen?

Gezond zelfbeeld ontwikkelen

Kinderen ontwikkelen een 'gezond' zelfbeeld als ze in hun directe omgeving en opvoeding, vooral 'gezonde' overtuigingen over zichzelf kunnen opdoen.

Kort gezegd gebeurt dit als ze in een veilige, liefdevolle en stabiele situatie opgroeien, waarbij er voldoende ruimte is om te exploreren en te experimenteren, binnen veilige kaders. 

 

Een laag zelfbeeld ontstaat met name als er bepaalde (ingrijpende) gebeurtenissen hebben plaatsgevonden waardoor het kind zich onzeker is gaan voelen of is gaan twijfelen aan zichzelf. Een kind dat vooral onzeker over zichzelf is en nergens bij denkt te horen kan zich al gauw eenzaam en buitengesloten voelen. Dit kan aardig wat spanningen met zich meebrengen.

Om dat zelfbeeld weer te verbeteren en positiever te maken, is het belangrijk om eerst te achterhalen wat de oorzaak is van de onzekerheden van het kind. Vervolgens welke overtuigingen het kind zo onzeker stemmen en deze centraal stellen om bij te stellen. Een kind dat bijvoorbeeld na de scheiding van diens ouders denkt dat het ook niks goed kan doen, omdat deze de scheiding had moeten voorkomen en dat zijn/haar vader teleurgesteld in hem/haar was en daarom het huis uit is gegaan, kan heel lang met deze diepgewortelde overtuiging rond blijven lopen. Dit kind heeft eerst de ruimte nodig om echt gehoord te worden en deze overtuiging te uiten en alle angsten die daaromheen zitten. Daarna kunnen er stap voor stap gezondere overtuigingen voor in de plaats komen, met inzet van o.a. de ouders van het kind.

 

Er zijn ook kinderen die zich gewoon 'anders' dan anderen voelen, omdat ze bijvoorbeeld heel andere voorkeuren hebben dan hun leeftijdsgenootjes. Deze kinderen hoeven niet per definitie een laag zelfbeeld te ontwikkelen en zich buitengesloten te voelen. Soms worden ze zelfs bewonderd en gedragen door de groep wegens hun authenticiteit. Hoe meer tevreden en oké met zichzelf (met respect voor anderen), des te groter de acceptatie van de omgeving vaak is. Het is een combinatie van ruimte geven om het kind een eigen identiteit te laten vormen en het vinden van balans tussen aanpassing en begrip.

Weerbaarheid vergroten

Kinderen met een gebrek aan zelfvertrouwen, kunnen ook een gebrek aan weerbaarheid ervaren. Helaas maakt dat kinderen vaak kwetsbaar voor pestgedrag, waardoor het probleem alleen maar verergert. Pestgedrag valt nooit goed te keuren en uiteraard is het van groot belang dat kinderen die pestgedrag vertonen, daarin afgeremd, bijgestuurd en bewust gemaakt worden. Toch is het om deze cirkel te doorbreken vaak nodig, dat ook degene die gepest wordt aan zichzelf werkt en zijn of haar weerbaarheid vergroot.

Om herhaling te voorkomen is het dan ook belangrijk om goed daar je kind te kijken en na te gaan of deze zich buiten de veilige thuissetting, weerbaar genoeg weet op te stellen. De normen die thuis gelden kunnen bijvoorbeeld buitenshuis weer heel anders zijn. Met name jonge kinderen kunnen hier soms flink van in de war raken.

 

Voorbeeld: Rick van vijf is gewend dat zijn moeder tijdens het spelen meteen de blauwe trein uit handen geeft als hij met een boos geluid aangeeft dat hij dat wil. Op school kijken kinderen hem raar aan als hij dat doet en steken hun tong uit. Rick komt regelmatig gefrustreerd thuis.

In dit geval is Rick erbij gebaat dat zijn moeder thuis met hem oefent tijdens het spelen: De volgende keer dat Rick de blauwe trein eist, kan z'n moeder doen alsof ze er eerst zelf nog even mee wil spelen en dit hem rustig vertellen. Als Rick boos reageert kan ze hem vragen op een rustige manier de trein aan haar te vragen of hem een compliment geven als hij even gewacht heeft.

 

Als het pestgedrag zich steeds op jouw kind richt, omdat deze 'niet echt van zich af durft te bijten', dan is simpelweg zeggen: 'Gewoon terugslaan!' vaak niet voldoende. Als een kind moeite heeft met voor zichzelf opkomen, zal het sowieso niet gauw iets terug doen. Daarom biedt een passende weerbaarheidstraining vaak meer uitkomst. Het kan daarnaast zeker helpen om een kind (mits op vrijwillige basis) aan een verdedigingssport deel te laten nemen. Het gaat dan niet zozeer om het lichamelijke verweer, als wel om het geestelijke effect van het 'jezelf kunnen verweren indien nodig'. Alleen al de lichaamshouding en blik gaan hierdoor vaak meer zekerheid uitstralen.

Faalangst overwinnen

Faalangst kan iemand consequent tegenhouden in het aangaan van nieuwe uitdagingen. Kinderen met faalangst zijn geneigd te denken dat ze bij voorbaat iets niet kunnen, dat het gaat mislukken of dat 'iets proberen', niets anders dan negativiteit oplevert. Als iets wel lukt, reageren ze vaak erg bescheiden of hebben de neiging het aan externe factoren te danken; 'ik had dit keer gewoon geluk denk ik' of 'ja ik werd gewoon goed geholpen dus daarom lukte het', of 'ik deed maar wat, maar ben er niet goed in hoor'. Successen vieren en complimenten ontvangen kunnen bij faalangst ook nog flinke uitdagingen zijn.

 

Om faalangst te overwinnen of te beperken, ligt de focus met name op de volgende zaken:

Overzicht aanbrengen & opbouwen

Als kinderen faalangst hebben zien ze vaak op tegen bepaalde taken. Ze schatten de moeilijkheidsgraad van de taak dan hoog in en hun eigen kunnen laag; of ze zijn ontzettend bang dat het mis gaat en proberen het gevoel dat dát geeft uit alle macht te vermijden. Het kan helpen om het kind dan iets te laten kiezen waarvan het denkt dat het zeker lukt, zodat het een succeservaring opdoet; daarna iets dat een lichte uitdaging vormt en zo steeds een stapje verder. Door de faalangst kan een kind ook het overzicht een beetje kwijtraken; het kan heel prettig voor het kind zijn, om een overzicht van de te maken stappen te hebben. Dit kan in de vorm van pictogrammen of (bij oudere kinderen) in de vorm van een checklist. Zo'n stappen- of takenoverzicht geeft meer rust in het hoofd, waardoor het kind daarin wat verlicht wordt.

Laat vooral in het begin het kind kiezen hoe snel en hoe ver de stappen gaan en probeer niet te forceren. Met name het gevoel van controle van het

kind zelf, geeft ook weer wat meer vertrouwen en motivatie om door te gaan.

Afstand nemen & reflecteren

Zodra een kind met faalangst een taak heeft volbracht waar het eerst tegenop keek, kun je er samen even op terugkijken: Hoe was het om dit te doen? Wat hielp je om door te zetten? Ga je dat vaker inzetten? Waar ben je blij/minder blij mee? Wat zou je tegen iemand anders zeggen die met hetzelfde zit?

Door te leren reflecteren leert het kind zichzelf beter kennen en doorzien wat wel/niet helpt als de faalangst weer om de hoek komt kijken.

Door de vraag 'wat zou je tegen iemand anders zeggen...' te stellen, laat je ze even afstand nemen van hun angst en er van een ander perspectief naar kijken. Vaak zijn we voor anderen veel minder streng en kritisch dan voor onszelf, met name als er sprake is van faalangst.

Maak kinderen met faalangst bewust van de eisen die ze aan zichzelf stellen en bespreek met ze of ze ook zo streng voor een ander zouden zijn. Vervolgens kun je samen nieuwe doelen met ze stellen die realistischer en vriendelijker zijn.

Door dit heel regelmatig met een faalangstig kind te doen, help je ze dit perspectief ook naar zichzelf te ontwikkelen.

Ontvangen & succes vieren

Je zal als ouder of leerkracht waarschijnlijk al gauw je waardering uitspreken over de prestatie die het kind geleverd heeft. Kinderen met faalangst zullen het echter zelf niet altijd zo voelen. Zoals eerder genoemd, kennen ze het succes vaak toe aan een externe factor of was de angst om te falen zo groot,

dat het succesgevoel er niet tegenop weegt. Probeer dan niet alleen het succes van de prestatie maar vooral ook de succes van het overwinnen van de angst te vieren en te benoemen: 'Ik vind het vooral knap dat je ondanks de faalangst, toch door wist te zetten!' 'Jij was de baas, niet de faalangst!' 

En als het kind niet tevreden is over het resultaat van de inzet, kun je samen vieren dat het ondanks die faalangst, toch de sprong heeft gewaagd en dat is minstens zo knap.

 

Tegenover een overwinning staat vaak een beloning en die beloning is vaak het succesgevoel dat je eraan overhoudt. Maar omdat een kind met faalangst dit niet altijd zo ervaart, kan het goed zijn om het zelf een vorm van een gepaste beloning te laten bedenken. Bij voorbaat zelf, omdat het leert zichzelf meer te prijzen voor inspanningen. Voor alle duidelijkheid: dit geldt dus niet alleen voor de keren dat een inspanning ook succes oplevert (bijv. hoge cijfers, doelpunten, etc.) maar ook voor de keren dat een kind iets serieus heeft geprobeerd wat het heel moeilijk en spannend vond (persoonlijke overwinning).

Je kunt als ouder uiteraard wel voorwaarden stellen wat die beloning betreft, zodat deze ook in jouw ogen niet buitensporig is.

Enkele voorbeelden van gepaste beloningen kunnen zijn: Naar een fijne of bijzondere plek gaan waar het kind al een tijdje niet is geweest, een leuke film uitkiezen ter ontspanning of een speciale (thuis)activiteit voor de middag uitkiezen. Het zijn manieren waarop een kind zichzelf aanleert dat je jezelf 

ontspanning mag gunnen na inspanning, ongeacht de uitkomst van die inspanning. 

Wil je weten of ik iets voor jouw kind kan betekenen? Neem vrijblijvend contact op.


Lieve Maan

Bezoekadres: 

Dé Plek Haarlem,

Waarderweg 19, Haarlem

E: silvana@lievemaan.nl

 T: 0651112404, KVK: 69623198

Kindercoach en speltherapeut in Haarlem. Begeleiding voor kinderen op gebied van hooggevoeligheid/hoogsensitiviteit, rouwverwerking, verdriet, faalangst, stress/spanningsklachten.

Volg Lieve Maan ook op Social Media!